محافظ برق پارت الکتریک؛ بررسی فناوری، عملکرد، کیفیت و ضرورت استفاده
محافظهای برق پارت الکتریک با پایش ولتاژ ورودی، قطع جریان در شرایط غیرمجاز و اتصال مجدد همراه با تأخیر، به محافظت از تجهیزات خانگی کمک میکنند. در این مقاله با فناوری عملکرد، کیفیت، انواع و نکات انتخاب محافظ مناسب آشنا میشوید.
نوسان برق یکی از مشکلاتی است که میتواند بهمرور زمان یا حتی در یک لحظه، به لوازم برقی و الکترونیکی آسیب وارد کند. یخچال و فریزر، تلویزیون، کامپیوتر، سیستم صوتی، لباسشویی، پکیج و کولر گازی همگی دارای قطعات حساسی هستند که عملکرد آنها به دریافت برق در محدوده مناسب وابسته است.
استفاده از محافظ ولتاژ مناسب، راهکاری ساده و کمهزینهتر از تعمیر یا تعویض تجهیزات آسیبدیده است. در این میان، پارت الکتریک یکی از تولیدکنندگان قدیمی ایرانی در حوزه تجهیزات الکتریکی است که انواع محافظ ولتاژ خانگی را برای کاربردهای متفاوت عرضه میکند. فعالیت این مجموعه براساس اطلاعات وبسایت رسمی آن، از سال ۱۳۶۴ آغاز شده است.
محافظ برق چیست؟
محافظ برق یا دقیقتر، محافظ ولتاژ، وسیلهای است که ولتاژ برق ورودی را بهطور مداوم بررسی میکند. زمانی که ولتاژ از محدوده قابلقبول پایینتر یا بالاتر برود، دستگاه اتصال برق مصرفکننده را قطع میکند. پس از بازگشت ولتاژ به شرایط مناسب، محافظ برای مدت مشخصی صبر کرده و سپس جریان برق را دوباره برقرار میکند.
در سیستمهای حفاظتی ولتاژ، تشخیص اضافهولتاژ یا افت ولتاژ میتواند باعث قطع خودکار خروجی شود تا تجهیزات در وضعیت غیرعادی شبکه به کار خود ادامه ندهند. تأخیر زمانی نیز کمک میکند اتصال مجدد فقط پس از پایدارشدن شرایط انجام شود.
فناوری عملکرد محافظهای ولتاژ
عملکرد یک محافظ ولتاژ معمولی را میتوان در چهار مرحله خلاصه کرد:
۱. اندازهگیری مداوم ولتاژ
مدار داخلی محافظ، ولتاژ ورودی شبکه را کنترل میکند. در مدلهای دیجیتال، مقدار لحظهای ولتاژ روی نمایشگر نیز نشان داده میشود.
۲. تشخیص شرایط غیرمجاز
اگر ولتاژ از محدوده تعریفشده پایینتر یا بالاتر برود، مدار کنترل وضعیت را غیرعادی تشخیص میدهد.
۳. قطع خروجی
پس از تشخیص افت یا افزایش غیرمجاز ولتاژ، رله داخلی مسیر برق دستگاه متصل را قطع میکند. در نتیجه وسیله برقی در زمان نامناسب به شبکه متصل نمیماند.
۴. اتصال مجدد همراه با تأخیر
پس از بازگشت ولتاژ به محدوده مجاز، محافظ بلافاصله خروجی را وصل نمیکند. دستگاه ابتدا مدتزمان مشخصی منتظر میماند و سپس برق را برقرار میکند. این تأخیر برای تجهیزاتی مانند یخچال، فریزر و کولر گازی که دارای کمپرسور هستند، اهمیت بیشتری دارد.
برای نمونه، محافظ ششخانه پارت الکتریک مخصوص تجهیزات صوتی، تصویری و کامپیوتر، براساس مشخصات رسمی دارای محدوده عملکرد ۱۷۰ تا ۲۵۵ ولت، تأخیر یکدقیقهای، نمایشگر دیجیتال ولتاژ، حداکثر جریان ۱۰ آمپر و حداکثر توان خروجی ۲۵۰۰ ولتآمپر است. این مشخصات مربوط به همین مدل بوده و در سایر محصولات ممکن است متفاوت باشد.
تفاوت محافظ ولتاژ با چندراهی برق
ظاهر بعضی محافظها و چندراهیها شبیه یکدیگر است، اما وظیفه آنها یکسان نیست.
چندراهی معمولی فقط تعداد خروجیهای برق را افزایش میدهد. ممکن است دارای کلید، ارت یا فیوز باشد، اما لزوماً ولتاژ ورودی را کنترل نمیکند. محافظ ولتاژ علاوه بر تأمین خروجی برق، در صورت خروج ولتاژ از محدوده تعیینشده، جریان دستگاههای متصل را قطع میکند.
بنابراین هنگام خرید نباید فقط به تعداد پریز، طول کابل یا ظاهر محصول توجه کرد. عبارت «محافظ ولتاژ»، محدوده عملکرد، زمان تأخیر، حداکثر جریان و نوع مصرفکننده باید در مشخصات محصول بررسی شوند.
تفاوت محافظ ولتاژ با محافظ نوسان لحظهای یا SPD
در بازار، اصطلاح «محافظ برق» برای چند نوع دستگاه به کار میرود؛ اما از نظر فنی، محافظ ولتاژ و تجهیز حفاظت در برابر اضافهولتاژهای لحظهای کاملاً یکسان نیستند.
محافظ ولتاژ معمولاً برای تشخیص افت یا افزایش ولتاژ و قطع خروجی به کار میرود. در مقابل، تجهیز حفاظت در برابر Surge یا SPD برای مقابله با جهشهای بسیار سریع ولتاژ طراحی میشود و انرژی اضافه را از مسیر مناسب، معمولاً به سیستم زمین، هدایت میکند. جهش ولتاژ ممکن است بر اثر کلیدزنی بارها، اختلال شبکه یا صاعقه ایجاد شود.
در ساختمانهایی که حفاظت کاملتری نیاز دارند، ممکن است استفاده همزمان از محافظ ولتاژ و تجهیزات حفاظتی مناسب در تابلو برق ضرورت داشته باشد. انتخاب این تجهیزات باید براساس نوع ساختمان و نظر نیروی فنی انجام شود.
چرا استفاده از محافظ برق ضروری است؟
افت و افزایش ولتاژ میتواند عملکرد تجهیزات الکتریکی را مختل کند. ادامه کار بعضی موتورها در ولتاژ پایین نیز ممکن است موجب افزایش حرارت و کاهش عمر مفید آنها شود.
ضرورت استفاده از محافظ را میتوان در چند مورد خلاصه کرد:
- جلوگیری از ادامه فعالیت دستگاه در ولتاژ غیرمجاز؛
- کاهش احتمال آسیب به بردهای الکترونیکی؛
- محافظت بهتر از کمپرسور یخچال، فریزر و کولر گازی؛
- ایجاد تأخیر مناسب پس از وصل مجدد برق؛
- مشاهده وضعیت ولتاژ در مدلهای مجهز به نمایشگر؛
- کاهش هزینههای احتمالی تعمیر یا تعویض تجهیزات.
محافظ ولتاژ جایگزین سیمکشی استاندارد، سیستم ارت، فیوز مناسب یا تجهیزات حفاظتی تابلو برق نیست؛ بلکه یکی از لایههای حفاظت الکتریکی ساختمان محسوب میشود.
کیفیت محافظهای برق پارت الکتریک
کیفیت یک محافظ فقط به ظاهر بدنه محدود نمیشود. حداکثر جریان قابلتحمل، کیفیت اتصالات، نوع مغزی پریز، وجود ارت، سطح مقطع کابل، عملکرد صحیح رله، دقت مدار کنترل و کیفیت مونتاژ، همگی در ایمنی و دوام محصول مؤثر هستند.
پارت الکتریک اعلام کرده است که مجموعه تولیدی آن در فضایی بیش از ۱۰ هزار مترمربع فعالیت میکند و از خطوط تولید، تجهیزات آزمایشگاهی و سیستمهای کنترل کیفیت استفاده میکند. این شرکت همچنین از راهاندازی آزمایشگاه همکار سازمان ملی استاندارد ایران خبر داده است.
در برخی مدلهای سری پارت، از مغزی سرامیکی و پریز ارتدار استفاده شده است. برای مثال، محافظ ششخانه مخصوص صوتی، تصویری و کامپیوتر مدل پارت دارای مغزی سرامیکی، ارت، نمایشگر دیجیتال و کابل در طولهای ۱٫۸، ۳ و ۵ متر است. مغزی سرامیکی در مقایسه با برخی مواد پلیمری، مقاومت حرارتی بیشتری دارد؛ بااینحال انتخاب مدل باید همچنان براساس جریان و نوع مصرفکننده انجام شود.
تنوع محافظهای پارت الکتریک
پارت الکتریک محافظهای خانگی خود را براساس نوع مصرف به گروههای مختلف تقسیم کرده است:
- محافظ مخصوص تجهیزات صوتی، تصویری و کامپیوتر؛
- محافظ یخچال و فریزر؛
- محافظ کولر گازی و لباسشویی؛
- محافظ پکیج؛
- محافظ ولتاژ ورودی ساختمان؛
- مدلهای یک، دو، چهار و ششخانه.
این دستهبندی نشان میدهد که یک مدل محافظ برای تمام وسایل برقی مناسب نیست و باید ظرفیت و زمان تأخیر دستگاه با نوع مصرفکننده هماهنگ باشد.
محافظ ورودی ساختمان
برای افرادی که قصد دارند برق ورودی یک واحد را کنترل کنند، محافظهای قابل نصب کنار کنتور یا تابلوی اصلی نیز وجود دارند. محافظ ولتاژ ورودی ۳۰ آمپر پارت الکتریک، طبق اطلاعات رسمی دارای نمایشگر ولتاژ، اتصال ارت و قابلیت نصب کنار کنتور یا تابلوی اصلی است. نصب این نوع تجهیزات باید توسط فرد متخصص و با بررسی جریان مصرفی ساختمان انجام شود.
محافظ ورودی ساختمان میتواند بخش گستردهتری از تجهیزات را پوشش دهد؛ اما همچنان ممکن است برای بعضی مصرفکنندههای حساس یا پرمصرف، استفاده از حفاظت اختصاصی نیز لازم باشد.
هنگام خرید محافظ پارت الکتریک به چه نکاتی توجه کنیم؟
نوع وسیله برقی
مدلی را انتخاب کنید که برای وسیله موردنظر طراحی شده باشد. محافظ کامپیوتر و تجهیزات صوتیوتصویری لزوماً انتخاب مناسبی برای کولر گازی یا لباسشویی نیست.
حداکثر جریان و توان
مجموع مصرف وسایلی که به محافظ متصل میشوند نباید بیشتر از جریان و توان مجاز دستگاه باشد. اتصال همزمان چند مصرفکننده پرقدرت به یک محافظ میتواند موجب گرمشدن کابل و اتصالات شود.
زمان تأخیر
زمان تأخیر باید با نوع مصرفکننده هماهنگ باشد. تجهیزات کمپرسوردار معمولاً به تأخیر بیشتری نسبت به تلویزیون یا کامپیوتر نیاز دارند.
محدوده ولتاژ عملکرد
محافظ باید در صورت خروج ولتاژ از محدوده ایمن، خروجی را قطع کند. مقدار دقیق محدوده در مدلهای مختلف متفاوت است و باید از مشخصات همان محصول بررسی شود.
ارت و کیفیت پریز
در ساختمان دارای سیستم زمین استاندارد، استفاده از محافظ ارتدار امکان استفاده از این مسیر حفاظتی را فراهم میکند. دوشاخه نیز باید بدون لقی داخل پریز قرار گیرد.
اصالت و گارانتی
طبق اطلاعات وبسایت رسمی، محصولات مشمول گارانتی پارت الکتریک دارای ۲۴ ماه ضمانت از تاریخ تولید هستند و استفاده صحیح و خودداری از تعمیر یا تغییر غیرمجاز، از شرایط بهرهمندی از خدمات گارانتی است. شرایط ضمانت باید برای مدل انتخابی بهصورت جداگانه بررسی شود.
اشتباهات رایج در استفاده از محافظ برق
اتصال چند وسیله پرمصرف به یک محافظ، استفاده از کابل آسیبدیده، قرار دادن محافظ در محیط مرطوب، پوشاندن دستگاه و جلوگیری از گردش هوا، استفاده از تبدیلهای غیراستاندارد و نادیدهگرفتن آثار داغشدگی یا تغییر رنگ بدنه از اشتباهات رایج هستند.
همچنین نباید چند محافظ یا چندراهی را بهصورت زنجیرهای به یکدیگر متصل کرد. در صورت ایجاد گرمای غیرعادی، صدای نامتعارف، بوی سوختگی، قطع و وصل مداوم یا شلشدن پریزها، استفاده از دستگاه باید متوقف و وضعیت آن توسط فرد متخصص بررسی شود.
محافظ برق وسیلهای ساده اما مهم برای کاهش خطر ناشی از افت و افزایش ولتاژ است. این دستگاه با پایش برق ورودی، قطع خروجی در شرایط غیرمجاز و ایجاد تأخیر پیش از اتصال مجدد، از ادامه فعالیت تجهیزات در وضعیت نامناسب جلوگیری میکند.
پارت الکتریک با ارائه مدلهای مخصوص صوتیوتصویری، کامپیوتر، یخچال، فریزر، پکیج، کولر گازی و ورودی ساختمان، امکان انتخاب محافظ متناسب با هر کاربرد را فراهم کرده است. بااینحال، انتخاب درست باید براساس نوع وسیله، حداکثر جریان، توان، محدوده عملکرد، زمان تأخیر و شرایط سیمکشی ساختمان انجام شود.
برای بررسی مدلهای محافظ برق پارت الکتریک و دریافت مشاوره پیش از خرید، میتوانید از طریق پرتو ۳۶۰ اقدام کنید. تیم فنی پرتو ۳۶۰ نیز برای بررسی سیمکشی، تابلو برق، سیستم ارت و اجرای تجهیزات حفاظتی ساختمان در کنار شماست.
